Xe tải bị sôi nước: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý

Xe tải bị sôi nước (nóng máy, quá nhiệt) là hiện tượng nhiệt độ động cơ và nước làm mát tăng quá mức cho phép, khiến nước làm mát sôi và bốc hơi hoặc phun ra khỏi hệ thống. Đây là sự cố nguy hiểm vì nếu tiếp tục chạy, động cơ có thể bị hư hỏng nặng. Vậy nguyên nhân của tình trạng này do đâu, cách nhận biết và xử lý thế nào? Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, cách nhận biết và cách xử lý đúng khi xe tải bị sôi nước.

Xe tải bị sôi nước là gì?

Hệ thống làm mát giữ động cơ ở nhiệt độ làm việc ổn định (thường khoảng 80-95°C tùy dòng xe; bạn nên xem thông số trong sách hướng dẫn của xe mình). Hệ thống này là mạch kín, có nắp két nước giữ áp suất nên nước làm mát chỉ sôi ở nhiệt độ cao hơn 100°C. Khi nhiệt độ vượt ngưỡng cho phép hoặc áp suất trong hệ thống mất, nước làm mát sôi, bốc hơi và mất dần, làm động cơ nóng nhanh hơn.

Nguyên nhân khiến xe tải bị sôi nước

Có nhiều nguyên nhân khiến xe tải bị sôi nước.

Thiếu nước làm mát hoặc rò rỉ hệ thống

Nước làm mát bị thiếu do rò rỉ ở ống dẫn, két nước, bơm nước, gioăng nối hoặc do bay hơi lâu ngày mà không được bổ sung. Khi thiếu nước, động cơ không được giải nhiệt đủ.

Nước làm mát kém chất lượng, pha sai tỷ lệ hoặc để quá lâu

Dùng nước lã thay dung dịch làm mát, pha sai tỷ lệ hoặc không thay định kỳ khiến hệ thống dễ đóng cáu cặn, ăn mòn, làm giảm khả năng truyền nhiệt. Dung dịch làm mát đúng chuẩn giúp nâng điểm sôi và bảo vệ động cơ; ngược lại, chỉ dùng nước lã làm điểm sôi thấp hơn và dễ gây gỉ sét, đóng cặn.

Két nước bị tắc, bẩn hoặc bị bít

Két nước bị tắc bởi cáu cặn bên trong, hoặc bị bùn đất, côn trùng bít kín lưới tản nhiệt phía ngoài khiến khả năng tản nhiệt giảm mạnh. Xe chạy công trình, đường bụi càng dễ gặp tình trạng này.

Nắp két nước hỏng hoặc hệ thống bị lọt khí

Nắp két nước hỏng làm hệ thống không giữ được áp suất, nước làm mát sôi ở nhiệt độ thấp hơn. Không khí lọt vào hệ thống (còn gọi là “kẹt gió”) tạo các túi khí làm nước không lưu thông tốt tại những vị trí nóng.

Có nhiều nguyên nhân khiến xe tải bị sôi nước

Quạt làm mát, ly hợp quạt hoặc dây curoa có vấn đề

Quạt làm mát (hoặc ly hợp quạt) hỏng, dây curoa dẫn động quạt/bơm nước bị chùng, đứt hoặc trượt làm luồng gió qua két nước yếu, đặc biệt khi xe chạy chậm hoặc kẹt xe.

Bơm nước hoặc van hằng nhiệt (thermostat) hỏng

Bơm nước yếu hoặc hỏng không tuần hoàn được nước làm mát. Van hằng nhiệt bị kẹt ở vị trí đóng làm nước không lưu thông qua két nước để giải nhiệt.

Vấn đề bên trong động cơ

Gioăng quy lát (gioăng mặt máy) hỏng, quy lát cong vênh hoặc nứt khiến khí cháy lọt vào đường nước làm mát, làm áp suất hệ thống tăng bất thường và nước bị đẩy ra ngoài. Dấu hiệu thường gặp: nước làm mát hao liên tục nhưng không thấy rò ở ngoài, bong bóng khí trong bình nước phụ, khói trắng ở ống xả.

Xe chở quá tải, chạy tải nặng kéo dài hoặc lái xe không đúng cách

Chở quá tải, leo đèo dốc dài ở số cao hoặc kéo tải nặng ở tốc độ thấp làm động cơ sinh nhiệt nhiều hơn khả năng giải nhiệt của hệ thống. Dừng xe đột ngột và tắt máy ngay sau khi chạy nặng cũng khiến nhiệt tồn đọng, nhất là với xe có turbo.

Cách nhận biết xe tải bị sôi nước

Kim đồng hồ nhiệt độ tăng cao

Đây là dấu hiệu dễ nhận biết nhất. Khi xe đang vận hành, hãy quan sát đồng hồ nhiệt độ nước làm mát trên táp-lô:

• Kim nhiệt độ tăng cao bất thường.
• Kim tiến sát hoặc vượt vùng cảnh báo nhiệt độ cao.
• Một số xe có đèn cảnh báo nhiệt độ nước làm mát bật sáng hoặc có cảnh báo trên màn hình.

Nếu nhiệt độ tăng nhanh, đặc biệt khi xe đang leo dốc, chở nặng hoặc chạy trong điều kiện nóng, cần giảm tải cho động cơ và kiểm tra hệ thống làm mát.

Nước làm mát sủi bọt hoặc trào ra ngoài

Khi hệ thống làm mát bị quá nhiệt, nước làm mát có thể sôi, tạo bọt và bị đẩy ra khỏi bình giãn nở.

Có thể nhận thấy:

• Nước làm mát trào ra ngoài.
• Có hơi nước bốc lên quanh khoang động cơ.
• Mức nước trong bình giãn nở thay đổi bất thường.
• Sau khi xe dừng, có thể nghe tiếng sôi hoặc ùng ục từ khu vực két nước phụ.

Lưu ý: Không mở nắp két nước ngay khi động cơ đang nóng. Hệ thống làm mát có thể đang chịu áp suất cao và gây bỏng.

Có hơi nước hoặc mùi bất thường từ khoang động cơ

Khi nước làm mát bị quá nhiệt hoặc rò rỉ vào các vị trí có nhiệt độ cao, người lái có thể nhìn thấy hơi nước trắng bốc lên từ khoang động cơ.

Nếu đồng thời xuất hiện mùi nước làm mát, vệt nước dưới gầm, hơi nước quanh két nước, ống nước hoặc động cơ thì cần kiểm tra hệ thống làm mát càng sớm càng tốt.

Động cơ hoạt động bất thường

Xe tải bị quá nhiệt có thể xuất hiện các biểu hiện như động cơ yếu hơn bình thường, xe ì, khó tăng tốc, vòng tua hoạt động không ổn định, có tiếng động bất thường từ khoang động cơ, động cơ có thể tự giảm công suất hoặc dừng hoạt động nếu hệ thống bảo vệ kích hoạt. Đặc biệt, nếu các dấu hiệu này xuất hiện cùng cảnh báo nhiệt độ cao, không nên cố tiếp tục chạy xe.

Quạt làm mát hoạt động bất thường

Quạt làm mát có nhiệm vụ hỗ trợ đưa không khí qua két nước để hạ nhiệt nước làm mát.

Khi hệ thống làm mát gặp vấn đề, có thể nhận thấy:

• Quạt không hoạt động khi nhiệt độ động cơ tăng.
• Quạt hoạt động yếu hoặc không ổn định.
• Quạt chạy liên tục bất thường.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào tiếng quạt không thể kết luận xe bị sôi nước, vì mỗi mẫu xe sử dụng thiết kế quạt và cơ chế điều khiển khác nhau.

Nước làm mát bị thiếu hoặc hao nhanh

Nếu thường xuyên phải bổ sung nước làm mát, cần kiểm tra khả năng rò rỉ két nước, rò rỉ đường ống hoặc các đầu nối, hỏng bơm nước, hỏng nắp két nước, rò rỉ bên trong động cơ. Nước làm mát thiếu khiến khả năng tản nhiệt giảm, từ đó làm nhiệt độ động cơ tăng cao và có thể dẫn đến sôi nước.

Nhận biết xe tải bị sôi nước qua tiếng động

Xử lý khi phát hiện xe tải bị sôi nước

Ngay khi phát hiện xe tải bị sôi nước, bạn có thể xử lý như sau:

• Giảm ga, bật đèn khẩn cấp và tìm nơi an toàn để dừng xe, tránh dừng ở chỗ khuất tầm nhìn hoặc nơi cấm dừng đỗ. Trên đường cao tốc, chỉ dừng ở làn dừng khẩn cấp và đặt cảnh báo phía sau xe theo quy định.
• Nếu thấy hơi nước bốc mạnh, nước phun ra hoặc rò rỉ rõ rệt, hãy tắt máy ngay. Nếu không có dấu hiệu trên và nhiệt độ đang cao, có thể để máy nổ không tải trong thời gian ngắn cho quạt và bơm nước hạ nhiệt; nếu nhiệt độ vẫn tăng thì tắt máy.
• Mở nắp ca-pô để tản nhiệt nhanh hơn, nhưng đứng cách xa vì hơi nóng có thể bốc ra.
• Tuyệt đối không mở nắp két nước hoặc nắp bình nước phụ khi động cơ còn nóng. Nước đang ở nhiệt độ và áp suất cao, có thể phun ra gây bỏng nặng. Chờ động cơ nguội hẳn (thường ít nhất 30 phút trở lên, tùy điều kiện) rồi mới mở, và dùng khăn dày che nắp khi mở từ từ.
• Kiểm tra sơ bộ khi đã nguội: mức nước làm mát, vết rò rỉ dưới gầm, dây curoa, ống dẫn, quạt làm mát.
• Bổ sung nước làm mát: nếu thiếu, hãy châm dung dịch làm mát đúng loại theo khuyến cáo của hãng. Nếu không có, có thể tạm châm nước sạch để di chuyển đến nơi sửa chữa gần nhất, sau đó phải thay lại dung dịch đúng tỷ lệ. Không đổ nước lạnh vào khi động cơ còn nóng vì có thể gây sốc nhiệt, nứt hỏng động cơ.
• Nếu không xác định được nguyên nhân hoặc nhiệt độ lại tăng sau khi bổ sung nước, không nên chạy tiếp. Hãy gọi cứu hộ hoặc kỹ thuật viên, vì chạy tiếp có thể làm hỏng gioăng quy lát, cong vênh quy lát hoặc bó máy.

Bổ sung nước làm mát nếu cần thiết

Cách khắc phục tình trạng xe tải bị sôi nước

• Kiểm tra mức nước làm mát thường xuyên (khi động cơ nguội), nhất là trước các chuyến đường dài, đường đèo dốc.
• Dùng đúng loại dung dịch làm mát theo khuyến cáo của hãng xe, pha đúng tỷ lệ và thay theo chu kỳ bảo dưỡng.
• Vệ sinh két nước, lưới tản nhiệt, kiểm tra quạt làm mát, dây curoa, ống dẫn và nắp két nước trong mỗi kỳ bảo dưỡng.
• Không chở quá tải; khi leo dốc dài, chọn số phù hợp, tránh để động cơ chạy quá tải ở vòng tua thấp.
• Không tắt máy đột ngột ngay sau khi chạy nặng, nên cho máy nổ không tải một lúc để nhiệt độ hạ dần, đặc biệt với xe có turbo.
• Khi thấy kim nhiệt độ nhích lên bất thường, dừng xe kiểm tra sớm thay vì chờ đến khi sôi nước.

Xe tải bị sôi nước không chỉ gây gián đoạn vận chuyển mà còn có thể làm hỏng nặng động cơ nếu xử lý sai. Nắm rõ dấu hiệu, không mở nắp két nước khi còn nóng và bảo dưỡng hệ thống làm mát định kỳ là cách hiệu quả để bảo đảm an toàn và giảm thiểu chi phí sửa chữa. Nếu cần tư vấn về các dòng xe tải HOWO hoặc dịch vụ bảo dưỡng, liên hệ U-TRUCK qua Hotline 081 680 8899.